۰

بهشت برین، از دست رفته و بدست آمده

بهشت برین، از دست رفته و بدست آمده

تانیا ساوسکات* (Tanya Southcott)/ منبع: مجله معمار کانادا- سپتامبر ۲۰۱۷

ترجمه: رضا طهماسبی (ورودی ۵۲-معماری) rztahmasbi@gmail.com

میثاق هبیتت ۶۷ (Habitat 67) همچنان ذهن ما را به خود مشغول می کند. از میان مناسبت های سال ۲۰۱۷ کانادا- نظیر یکصد و پنجاه سالگی این کشور، سیصد و هفتاد و پنج سالگی مونترال، پنجاه سالگی نمایشگاه جهانی ۱۹۶۷ (Expo 67) – مجموعه مسکونی هبیتت ۶۷ را می توان وجه اشتراک این رویداد‌های مبتنی بر غرور مدنی دانست.

مجموعه هنرمندانه‌ای متشکل از کپسول‌های پیش ساخته بتنی واقع در امتداد نوار ساحلی مونترال، پنجاه سال است که بر تخیل جمعی معمارانه ما چنگ انداخته است. درست از همان زمانی که برای اولین بار همچون تصویری آنی در برابر ما ظاهر شد. دلیل این امر اما چیست؟

برای خیلی‌ها، هبیتت ۶۷ تداعی کننده لحظه اطمینان بخشی است که در آن، مونترال با چشم‌اندازی به سوی شیوه تازه زندگی در شهرها در انظار جهان جلوه‌گر شد. تجربه مورد حمایت دولت رادیکال که توسط موشه سفدی (Moshe Safdie) جوان و بی‌تجربه آن روز به اجرا درآمد، امروز هم به عنوان یک مجموعه مسکونی مورد استفاده قرار دارد.

موشه سفدی در زمان ساخت مجموعه- سال ۱۹۶۶

این بنا خوش‌بینی دهه شصت را با خود دارد؛ و اعتقاد ما به معماری به عنوان سرچشمه نوآوری را تحکیم می‌بخشد. برای بعضی‌ها اما، هبیتت ۶۷ یادآور رویاهای برباد رفته است. بودجه بیش از اندازه‌اش از همان آغاز وعده صرفه‌جویی ناشی از به کارگیری قطعات پیش‌ساخته را به چالش کشید. زمستان‌های سخت مونترال نیز به نمای بتنی آن (از دید نزدیک) ظاهری نامطلوب بخشید؛ به ترتیبی که همواره نیاز به تعمیر و نگاهداری دارد. با آن که هبیتت ۶۷ به عنوان یک مدل پیش الگو طراحی شده بود، اما نبود نمونه‌های دیگری در پیروی از این روش باعث شد تا موفقیتش حتی در بهترین حالت زیر سؤال برود. شاید این مجموعه، دیرپائی‌اش را مدیون زمین و نیز تصور عمومی درباره تناقض مورد اشاره باشد. و اینک، پنجاهمین سالگردش فرصت دیگری را برای بازاندیشی درباره این میراث در اختیار ما قرار می دهد.

این تجربه ی با ارزش در زمینه ی مسکن شهری، در طول سال از نمایشگاه‌های شهر مورد ستایش قرار گرفت. در نمایشگاه ویژه “هبیتت ۶۷ به سوی آینده (Habitat 67 vers l’avenir/The Shape of Things to come) که از سوی مرکز طراحی دانشگاه کبک مونترال (Universite du Quebec a Montreal Centre de Design) برگزار شده بود، ایده‌های شکل دهنده هبیتت ۶۷ شامل مراحل طراحی و ساخت خود این بنا و نیز پروژه‌های اولیه و متأخر موشه سفدی (که در حال حاضر جزو کارهای معماری بین‌المللی وی محسوب می‌شوند) پی گرفته شد. به عنوان مثال، پروژه‌های روبه اتمام اسکای هبیتت (Sky Habitat) در بیشان سنگاپور (Bishan,Singapore) و گلدن دریم بی (Golden Dream Bay) در کین هوانگ دائو چین (Qinhuangdao,China) که نمونه‌های برآمده از فرصت مطالعاتی «مسکن آینده» (Habitat for the Future) می باشند؛ پژوهشی که به منظور انطباق اهداف اولیه هبیتت ۶۷ با پیچیدگی‌های بازار پر متقاضی مسکن شهری انجام گرفته است.

پوستر نمایشگاه «اکسپو ۶۷» – برگزار کننده: موزه استوارت

اصول بنیادین این پروژه‌ها در حال حاضر جزو برنامه‌های آموزشی مدارس معماری هستند. موشه سفدی که در اسرائیل متولد شده بود، پس از سفر به نقاط مختلف آمریکای شمالی برای مطالعه در زمینه مسکن ارزانقیمت، در اوائل دهه شصت به دانشگاه مک گیل (McGill University) مونترال برگشت و در واکنش به بلند مرتبه سازی‌های بی روح شهر و پخشایش ناپایدار سکونت‌گاه‌ها که وی در مراکز شهری امریکای شمالی قبل از هر چیز با آن روبرو شده بود، طرح تحقیق پایان‌نامه فوق لیسانس خود را تحت عنوان «سیستم ساختمانی سه بعدی مدولار» (A Three Dimensional Modular Building System) ارائه داد. او با آمیزش واحدهای آپارتمانی پرتراکم و باغ منزل‌های برون شهری، روستاهای مدیترانه‌ای دوران کودکی‌اش را خاطر نشان ساخت. این امر با ادغام فضاهای عمومی مشترک برای ایجاد رابطه هر چه بیشتر بین ساکنان، از طریق تقسیم جرم ساختمان به اجزاء کوچکتر و وارد کردن چشم اندازهای طبیعی به زندگی روزمره آنان صورت گرفت.

به عنوان یکی از معدود سازه‌های برجای مانده از نمایشگاه جهانی ۶۷، نمایشگاه زندگی (هبیتت ۶۷ در آن زمان به این نام شناخته می شد.) به جهت برخورداری از دیدگاه آرمانشهر گرایانه و پیشگامی در شهرنشینی انسان مدار (در جهانی که جمعیتش به نحو فزاینده‌ای در حال افزایش است) همچنان مورد اقبال قرار دارد. نمایشگاه به شکل معناداری با آثاری از آلکسی هابز (Alexi Hobbs) و جیمز بریتین (James Brittain) همراه بود؛ عکس‌هایی با تصاویر تماشایی کمیابی از واقعیت‌های فعلی فضاهای داخلی هابیتت ۶۷ این بنا در سال ۲۰۰۹ به عنوان یکی از محوطه‌های میراث فرهنگی کبک (Quebec) به ثبت رسید؛ اما ضوابط اجرائی ناشی از آن فقط جلوگیری از ایجاد تغییر در نمای خارجی بنا را شامل می‌شود. نوسازی و باز پیرایی فضاهای داخلی که بازتاب غنای مالی روبه تزاید و سلیقه به طور غالب ظاهرگرای ساکنان آن است، کمینه‌گرایی آرام‌بخش طرح اولیه و اندیشه صرفه‌جویی اقتصادی توام با کارایی آن را دچار ابهام می سازد. استثنای جالب این مجموعه، واحدی متشکل از چهار کپسول مکعبی شکل است که به خود موشه سفدی تعلق دارد. این واحد مراحل پایانی بازسازی (restoration) برای رسیدن به شرایط اولیه (سال ۱۹۶۷) را از سر می‌گذراند.

از مجموعه مطالعاتی «مسکن آینده» : ماکت طرح دومینو (Domino) یا پنجره شهری- عکس از نمایشگاه هبیتت ۶۷: به سوی آینده- برگزارکننده : دانشگاه کبک، مونترال

همان طور که از عنوان پوستر نمایشگاه می توان دریافت، تناقض بین اهداف اولیه طرح به عنوان مسکن ارزانقیمت و واقعیت کنونی آن، به نحو آشکاری از سوی نمایشگاه اکسپو ۶۷ مورد چشم پوشی قرار گرفته است: «جهانی از رویاها» در موزه استوارت (Stewart Museum) جزیره سنت هلن (St.Helen’s Island)

در این نمایشگاه ضمن برگزاری پانل‌های آموزشی در زمینه مشکلات مسکن شهری، توضیحاتی ارائه شد که هدف از آن ابراز مخالفت با یک نمایش ویدیویی (از آرشیو رادیو کانادا) بود. این ویدیو کلیپ که در یک کارگاه ساختمانی تهیه شده بود، با صحبت‌هایی از موشه سفدی به پایان می‌رسد. به گفته وی، اجرای طرح (با توجه به هزینه‌های استانداردسازی برای پایین آوردن قیمت تمام شده) دراندازه‌ای معادل یک پنجم مقیاس اولیه‌اش مقرون به صرفه نیست.

هبیتت ۶۷ که در یک دوره زمانی کوتاه به عنوان مسکن استیجاری دولتی مورد استفاده قرار داشت، در اواسط دهه هشتاد و پس از خصوصی‌سازی، وارد لایه‌بندی‌های اجتماعی شد. به دنبال آن، بسیاری از مالکان با خرید و ادغام هر چه بیشتر پوسته‌های مکعبی شکل، اقدام به ایجاد خانه‌های بزرگتر و مجلل‌تری کردند. آنچه یک روز به عنوان راه حلی برای ارزان‌سازی مسکن تلقی می‌شد، هم اکنون در محدوده گرانقیمت‌ترین نقاط شهر قرار گرفته است.

 

آثار به نمایش درآمده، و دیدگاه‌های متفاوت مطرح شده درباره مفهوم در حال تحول هبیتت ۶۷، با اجرای تورهای پیاده بیرون از فضای گالری تکمیل شد. تور جزیره سنت هلن که توسط موزه استوارت ترتیب یافته بود، بازدیدهای بسیار خوبی از توسعه محوطه شبه جزیره مانند واقع در جنوب بندر قدیمی و سایر سازه‌های به جا مانده از اکسپو ۶۷ مانند گنبد چند وجهی (geodesic dome) باکمینستر فولر (Buckminster Fuller)- زیست سپهر فعلی مونترال – و غرفه‌های سابق فرانسه و کبک (France and Quebec)- کازینوی فعلی مونترال – را میسر ساخت. بازدیدهای بسیار دقیق و کم سابقه از یک مجتمع مسکونی که در شرایط عادی عرصه‌ای کاملا خصوصی محسوب می‌شود، فرصتی فراهم ساخت تا شرکت‌کنندگان خوش اقبال آن، ضمن کشف ارتباطات بیرونی، تراس‌های معلق و گذرگاه‌های پیاده، واحدهای مسکونی را نیز به طور اجمالی از نظر بگذرانند. پس از پنجاه سال، این بازدیدهای دقیق و بسیار نزدیک به ما کمک می‌کنند تا با بازسازی تصویر فضاهای اولیه بنا و آراء مرتبط با آن، و از طریق آشکارسازی فرصت‌ها و محدودیت‌هایی که یک بنای واحد در کار معمار آن و نیز زندگی ساکنان و جامعه وسیع‌تر پیرامونی آن ایجاد می‌کند، از سخنان بی‌قید و شرط درباره هبیتت ۶۷ دوری جوییم.

*تانیا ساوسکات دانش‌آموخته معماری و دانشجوی دوره دکترای مدرسه معماری دانشگاه مگ‌گیل (McGill University) است.

   

پاسخ دهید

* Copy This Password *

* Type Or Paste Password Here *

8,268 Spam Comments Blocked so far by Spam Free Wordpress

فارسی سازی قالب تم وردپرس